ΔΑΝΕΙΑ ΣΕ ΕΛΒΕΤΙΚΟ ΦΡΑΓΚΟ – ΕΥΝΟΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΠΡΑΓΜΑΤΟΓΜΩΣΥΝΗΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΖΗΜΙΑΣ

Οι τελευταίες εξελίξεις είναι ιδιαίτερα ευνοικές για τους δανειολήπτες σε Ελβετικό Φράγκο.

Βασιζόμενοι κυρίως στην προδικαστική γνωμοδότηση του Ευρωπαικού Δικαστηρίου στην υπόθεση C186/16, με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Curtea de Apel Oradea (εφετείο της Oradea, Ρουμανία).

Συνοπτικά, σε αυτήν την «απόφαση» το Ε.Ε. διευκρινίζει ότι οι τράπεζες πρέπει να παρέχουν στους δανειολήπτες επαρκή πληροφόρηση ώστε αυτοί να είναι σε θέση να λαμβάνουν συνετές και εμπεριστατωμένες αποφάσεις. Επομένως, πρέπει να τον πληροφορούν όχι μόνο για την πιθανότητα ανατιμήσεως ή υποτιμήσεως του νομίσματος στο οποίο συνομολογήθηκε το δάνειο, αλλά και για τις επιπτώσεις που θα είχαν στις δόσεις του δανείου οι διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών του νομίσματος στο οποίο συνομολογήθηκε το δάνειο.

Εάν λοιπόν το εθνικό δικαστήριο διαπιστώσει ότι ο πελάτης δεν πληροφορήθηκε επαρκώς και με κατανοητό τρόπο από την τράπεζα για τους ενδεχόμενους κινδύνους που ενέχει η σύναψη ενός δανείου σε ξένο νόμισμα, τότε οφείλει να κηρύξει την σύμβαση άκυρη (δηλαδή να υπολογιστούν όλες οι προηγούμενες και μελλοντικές καταβολές με βάση την ισοτιμία που ίσχυε κατά την ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης)

ΥΠΟΜΝΗΣΗ: Με την προδικαστική διαδικασία το Ευρωπαικό Δικαστήριο δεν αποφαίνεται επί της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να επιλύσει τη διαφορά σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου. Η απόφαση αυτή δεσμεύει, κατά τον ίδιο τρόπο, τα άλλα εθνικά δικαστήρια που επιλαμβάνονται παρόμοιου προβλήματος.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειωθεί ότι αποτελεί κοινό τόπο και γνώση, το ότι οι τράπεζες στην Ελλάδα δεν ενημέρωναν επαρκώς (ως καθόλου) για τους κινδύνους. Επιπλέον οι τράπεζες σπάνια είναι σε θέση να προσκομίσουν κάποιο έγγραφο υπογεγραμμένο από τον πελάτη που να αναλύει τους κινδύνους (βασικά στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχει καν επίσημο έντυπο της Τράπεζας, που να μπορούσε να δοθεί στον πελάτη και να θεωρείται επαρκές).

Επίσης σπάνια οι Τράπεζες μπορούν να αποδείξουν ότι το προσωπικό τους, το οποίο ήλθε σε επαφή  με τον πελάτη, ήταν επαρκώς καταρτισμένο και πιστοποιημένο για να του παρέχει τέτοιου είδους πληροφόρηση (κινδύνους που ενέχει το προιον). Συνεπώς οι δανειολήπτες αποκτούν πλεονέκτημα, καθώς οι τράπεζες δεν είναι σε θέση να αποδείξουν ότι τον ενημέρωσαν επαρκώς.

Αντίστοιχα, θετικές αποφάσεις έχουν βγει από τα Ελληνικά δικαστήρια με κυριότερες την υπ’ αριθμ. 334/2016 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών επί της συλλογικής αγωγής που άσκησαν ενώσεις καταναλωτών κατά της τράπεζας «EUROBANK ERGASIAS» και την 457/2017 του Εφετείου Ναυπλίου. Αναμένονται ακόμα η απόφαση του Αρείου Πάγου σε έφεση δανειολήπτριας και η έκβαση της έφεσης που κατάθεσε η Eurobank.

Ιδιαίτερη αξία έχει η απόφαση, καθώς παρότι αφορά ζευγάρι λογιστών (που τεκμαίρεται ότι έχουν οικονομικές γνώσεις) το δικαστήριο δέχτηκε ότι η τράπεζα δεν τους παρείχε επαρκή και κατανοητή πληροφόρηση.

Σε ότι αφορά δικαστικές αποφάσεις αλλά και άλλη ενημέρωση, οι δανειολήπτες μπορούν να πάρουν πληροφόρηση από το site του συλλόγου δανειοληπτών σε Ελβετικό Φράγκο ή άλλες ιστοσελίδες.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Ευρωπαική οδηγία 2014/17 απαγορεύει στα κράτη μέλη να προβούν σε νομοθετικές ρυθμίσεις με αναδρομική ισχύ. Δηλαδή δεν υπάρχει δυνατότητα να δικαιωθούν στο σύνολο τους οι δανειολήπτες με κυβερνητική απόφαση αλλά θα πρέπει να προσφεύγουν ανά περίπτωση στα δικαστήρια.

Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να παρουσιάσει ένα υπόδειγμα πραγματογνωμοσύνης υπολογισμού της ζημιάς από ένα δάνειο σε Ελβετικό Φράγκο (από τις υποθέσεις που έχει αναλάβει η εταιρεία μας) καθώς και κάποιες αντικρούσεις σε επιχειρήματα των τραπεζών.

Η πραγματογνωμοσύνη επισυνάπτεται στο τέλος του άρθρου.

1. «ΓΝΩΡΙΖΑΝ» ΟΙ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΤΟ ΠΩΣ ΘΑ ΚΙΝΗΘΕΙ Η ΙΣΟΤΙΜΙΑ?  (οι τράπεζες επικαλούνται ότι ούτε οι ίδιες γνώριζαν πως θα κυμανθεί η ισοτιμία)

Τα δάνεια σε Ελβετικό Φράγκο που χορηγούνται σε χώρες εκτός Ελβετίας, σημαίνουν ότι οι πολίτες αυτών των χωρών πωλούν ευρώ για να αγοράσουν Ελβετικό Φράγκο. Δηλαδή η χορήγηση δανείων σε Ελβετικό Φράγκο δημιουργεί από μόνη της μία πίεση στην ισοτιμία εις όφελος του Ελβετικού Φράγκου και σε βάρος του Ευρώ ή των εθνικών νομισμάτων. Η ανατιμητική πίεση είναι ίδια με αυτή που δέχεται μία μετοχή όταν υπάρχει μεγάλο αγοραστικό ενδιαφέρον για αυτή (δηλ η μετοχή ανεβαίνει ραγδαία). Αν αναλογιστούμε το τεράστιο ποσό που χορηγήθηκε πανευρωπαικά σε δάνεια σε ελβετικό φράγκο τότε η ανατίμηση του Ελβετικού Φράγκου ήταν σίγουρη και δεδομένη, καθώς η πίεση αυτή δε ήταν δυνατόν να αντισταθμιστεί από άλλες οικονομικές παραμέτρους εφόσον αυτές κινούνται σε φυσιολογικά όρια. Ενδεικτικά τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο στην Ελλάδα αντιπροσωπεύουν το 3,6% του ΑΕΠ (7 δις ευρω) και σύμφωνα με έκθεση της κεντρικής τράπεζας της Ρουμανίας στην Ρουμανία αντιπροσωπεύουν το 1,4% του ΑΕΠ, στην Κροατία το 6,1% του ΑΕΠ, στην Πολωνία το 7,4%, στην Αυστρία το 8,4% και στην Ουγγαρία το 10,6%. Σύμφωνα με ανάλυση της Κεντρικής τράπεζας της Ελβετίας τα δάνεια σε Ελβετικό Φράγκο σε Αυστρία, Γερμανία, Γαλία, Λουξεμβούργο, Ελλάδα και Ιταλία, αυξήθηκαν από 78 δις ελβετικά φράγκα το 1998 σε 238 δις ελβετικά φράγκα το 2007, δείγμα του τεράστιου μεγέθους της κίνησης.

 
2. ΠΡΟΩΡΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (οι τράπεζες επικαλούνται ότι οι αγωγές ασκούνται πρόωρα)

Τα περισσότερα δάνεια συνάφθηκαν την περίοδο 2006 - 2009 και είχαν διάρκεια από 15 ως 25 έτη. Συνεπώς μέχρι το 2018, έχουν εξαντλήσει το 50% ως 75% της ζωής (διάρκειας) τους, και αν οι οφειλέτες δεν είχαν καταφύγει σε ρυθμίσεις θα είχαν υποστεί, αμετάκλητα πλέον, όλη τη ζημιά από τη μεταβολή της ισοτιμίας (καθώς θα είχαν εξοφλήσει με «κακές» ισοτιμίες το μεγαλύτερο μέρος της οφειλής τους). Επίσης πρέπει να γίνει κατανοητό ότι δεν έχει σημασία η ισοτιμία την ημέρα που λήγει το δάνειο προκειμένου να υπολογιστεί η ζημιά, αλλά το ύψος των ποσών που  καταβλήθηκαν σε δόσεις με την εκάστοτε ισοτιμία. Δηλαδή αν επί 10 έτη η ισοτιμία είναι επιβαρυντική για τον οφειλέτη και το τελευταίο έτος γίνει ευνοική, αυτό δεν τον βοηθάει σε τίποτα άλλο παρά σε έναν μετριασμό της ζημιάς

 
3. ΕΙΝΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΙΝΗΣΗΣ Η ΔΑΝΕΙΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΕΓΗΣ (επειδή πολλά δάνεια επαγγελματικής στέγης σε ελβετικό φράγκο είχαν δοθεί με μορφή αλληλόχρεου λογαριασμού οι τράπεζες αρνούνται τον «στεγαστικό» χαρακτήρα του δανείου)

Το δάνειο είναι στην πραγματικότητα δάνειο επαγγελματικής στέγης. Οι τράπεζες κατά πάγια τακτική τους (ιδίως πριν τη ψήφιση του άρθρου 150 Ν.4261/2014 (ΦΕΚ Α΄ 107/05-05-2014)) έκαναν κάθε σύμβαση ως ανοιχτό αλληλόχρεο προκειμένου να τύχουν εφαρμογής στις επίμαχες πιστωτικές συμβάσεις οι ευεργετικές για τον δανειστή προβλέψεις για τον αυτοδίκαιο ανατοκισμό της ΕισΝΑΚ 112, για τη δυνατότητα άτυπης αφηρημένης αναγνώρισης του υπολοίπου της ΑΚ 874, για την τήρηση των δικονομικού περιεχομένου ρητρών και για τις μέσω συμψηφισμού αμοιβαίας απόσβεσης των απαιτήσεων. Επίσης ο οφειλέτης είχε εισφορά 0,6% αντί για 0,12% που έχουν τα δάνεια στεγαστικών αναγκών.

Ο ανοιχτός αλληλόχρεος είναι ένα όριο πίστωσης. Δηλαδή ο οφειλέτης έχει δικαίωμα να χρησιμοποιεί όσο ύψος του ορίου χρειάζεται και να τοκίζεται μόνο για αυτό. Επίσης μπορεί να γυρίσει τον λογαριασμό πιστωτικό (δηλαδή σαν να είναι κατάθεση). Πληρώνει τόκους μόνο για το ποσό που χρησιμοποιεί και πιστώνεται τόκους αν τυχόν ο λογαριασμός είναι θετικός. Σκοπός του ανοιχτού αλληλόχρεου είναι να καλύπτει τις τρέχουσες ταμειακές ανάγκες μιας επιχείρησης και δεν χρησιμοποιείται για επενδυτικούς σκοπούς. Στις περισσότερες αν όχι όλες τις περιπτώσεις, το όριο εκταμιεύτηκε ολόκληρο προκειμένου για την αγορά της στέγης και ποτέ και σε καμιά χρονική στιγμή δεν λειτούργησε σαν ανοιχτός αλληλόχρεος. Εξάλλου και η τράπεζα, επειδή οι ανοιχτοί αλληλόχρεοι δεν έχουν διάρκεια (το όριο επαναξιολογείται κάθε έτος), ορίζουν τη διάρκεια του δανείου και τον όρο ότι θα αποπληρώνεται με μηνιαίες ΤΟΚΟΧΡΕΩΛΥΤΙΚΕΣ ΔΟΣΕΙΣ σε προσαρτήματα και όχι στην ίδια τη σύμβαση


4. ΕΠΙΤΟΚΙΟ ΕΥΡΩ (EURIBOR) vs ΕΠΙΤΟΚΙΟ ΕΛΒΕΤΙΚΟΥ (LIBOR) (οι Τράπεζες ισχυρίζονται ότι ο δανειολήπτης μπορεί να ζημιώθηκε από την ισοτιμία επωφελήθηκε όμως από τη διαφορά του επιτοκίου)

Ο σκοπός της σύναψης του δανείου σε Ελβετικό Φράγκο (ονομαστικά) ήταν να επωφεληθεί ο δανειολήπτης από το σχετικά χαμηλότερο επιτόκιο του Ελβετικού Φράγκου χωρίς όμως να ληφθεί πρόνοια ή να γίνει ενημέρωση για τους κινδύνους από τη μεταβολή της συναλλαγματικής ισοτιμίας, τη στιγμή μάλιστα που οι ισοτιμίες ιστορικά χαρακτηρίζονται από έντονες διακυμάνσεις και υψηλό ρίσκο πόσο μάλλον όταν η σύμβαση υπογράφεται σε περίοδο ιστορικών υψηλών της ισοτιμίας του Ευρώ έναντι του Ελβετικού. Η ωφέλεια που είχε ο δανειολήπτης από το επιτόκιο είναι αμφισβητήσιμη καθώς πρώτον υπάρχουν δανειακά προιόντα για στεγαστικά δάνεια σε Ευρώ με παρόμοιο σε μέγεθος επιτόκιο και δεύτερον και κυριότερο η διαφορά μεταξύ του επιτοκίου σε Ελβετικό και του επιτοκίου σε Ευρώ μειώθηκε κατά πολύ από το 2007 ως το 2016.

Τον Σεπτέμβριο του 2007 το Euribor ήταν υψηλότερο κατά 1,7% από το LIBOR CHF (4,724% έναντι 2,994%). Αυτό σημαίνει ότι σε ένα δάνειο ύψους 828.250 ελβετικών φράγκων και 20ετης διάρκειας, ο δανειολήπτης ανέμενε να πληρώσει 91.000 λιγότερους τόκους σε Ευρώ. Από το 2009 κιόλας όμως και έκτοτε ως το 2016 η διαφορά μειώθηκε κατά πολύ. Συγκεκριμένα η διαφορά μεταξύ των επιτοκίων το διάστημα 2009-2016 ήταν 0,657% κατά μέσο όρο. Αυτό σημαίνει ότι το όφελος του δανειολήπτη περιορίστηκε από τις 91.000 στις 32.000 Ευρώ.

Συνεπώς ο δανειολήπτης είχε κατά ουσία διπλή ζημιά, ένα μέρος εξαιτίας της μεταβολής της συναλλαγματικής ισοτιμίας και ένα μέρος εξαιτίας της μείωσης της διαφοράς μεταξύ του επιτοκίου σε Ελβετικό και του επιτοκίου σε Ευρώ η οποία εκμηδένισε το όποιο όφελος σε τόκους ανέμενε ο πελάτης από τη σύναψη του δανείου σε Ελβετικό φράγκο.

 
5. ΑΝΑΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ (οι τράπεζες ισχυρίζονται ότι ήδη έχει υπάρξει διόρθωση της ισοτιμίας)

Η ανατίμηση κατά 10% που αναφέρουν το 2015 (από 1,05 σε 1,16) καλύπτει μόνο το 20% της ζημιάς των οφειλετών (από το 1,56 στο 1,05) ενώ ακόμα και στο 1,16 σημαίνει ότι το ευρώ έχει χάσει το 25% της αξίας του σε σχέση με το ελβετικό (βάση της ισοτιμίας 1,59 που ίσχυε το 2008)

 
6. ΔΕΝ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙ Ο ΠΕΛΑΤΗΣ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΗ ΙΣΟΤΙΜΙΑ

Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες και οι παράγοντες που τις επηρεάζουν είναι μάθημα στα Πανεπιστήμια.

 Οι τράπεζες και οι λοιποί επενδυτικοί οργανισμοί (πχ αμοιβαία κεφάλαια) αποφασίζουν το τι έκθεση θα πάρουν σε κάθε νόμισμα μετά από μελέτες, επενδυτικές επιτροπές από απόλυτα εξειδικευμένους μανατζερ, χρησιμοποιούν αλγόριθμους, παλλινδρομήσεις, χρονολογικές σειρές και τεχνική ανάλυση.  Αν η επένδυση σε συναλλαγματικές ισοτιμίες ήταν τόσο απλή, οι τράπεζες  δεν θα είχαν κάνει τόσα τμήματα που ασχολούνται αποκλειστικά με αυτές

7. ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΠΡΟΙΟΝ

Πράγματι το Ευρωπαικο Δικαστηριο (C-312/2014 λέει ότι δεν λειτουργεί ως επενδυτικό προιόν (δεν έχει αποτίμηση, δεν διαπραγματεύεται κλπ). Είναι όμως επένδυση σε ξένο νόμισμα. Δηλαδή το ίδιο το προιον δεν είναι επενδυτικό η απόφαση όμως να πάρεις αυτό το προιον σε ξένο νόμισμα είναι επενδυτική απόφαση

8. Ο ΠΕΛΑΤΗΣ ΕΙΧΕ ΕΠΑΡΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΑΠΟ ΤΡΑΠΕΖΑ

Η πρόταση που περιλαμβάνεται στα ενημερωτικά και στις διαφημίσεις των τραπεζών «τα δανεια σε συνάλλαγμα εμπεριέχουν κινδύνους από τη μεταβολή της ισοτιμίας» είναι πολύ γενική και σε καμια περίπτωση δεν δίνει στον οφειλέτη να καταλάβει το μέγεθος του κινδύνου. Ακόμα και στα Φαστφουντάδικα γράφει «προσοχη – υγρο πάτωμα» ή «προσοχή – καυτό» ή «προσοχή – ηλεκτροπληξία». Δηλαδή προειδοποιεί όχι μόνο για τον κίνδυνο αλλά και για το είδος κινδύνου. Με αυτή τη λογική, επαρκή ενημέρωση θα μπορούσε να παρέχει μόνο η φράση «τα δάνεια σε συνάλλαγμα έχουν το κίνδυνο να ανέβει κατά πολύ η δόση και το λογιστικό υπόλοιπο»

9. ΓΙΑΤΙ ΑΛΛΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΔΕΝ ΠΗΡΑΝ ΔΑΝΕΙΟ ΣΕ ΕΛΒΕΤΙΚΟ

Το γιατί κάποιος πολίτης δεν πήρε δάνειο σε ελβετικό αλλά σε ευρώ δεν σημαίνει ότι τοποθετήθηκε επί του συναλλαγματικού κινδύνου αλλά απλά ότι έκανε κάποια άλλη επιλογή (άλλος πήρε της εργατικής κατοικίας, άλλος πηρε χαμηλό επιτόκιο σε ευρώ γιατί είχε καλές εξασφαλίσεις κι έτσι δεν χρειάστηκε σε ελβετικό, άλλον δεν τον προσσέγγισαν οι τράπεζες κλπ. Το πόσοι πολλοί πήραν δάνειο σε ελβετικό (70.000) και το πόσο μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα έχει δημιουργηθεί, δεικνύει ότι δεν πρόκειται για μια συγκεκριμένη κατηγορία που μπορεί να χαρακτηριστούν επενδυτές.